Apocalyptic Boredom

Ngộ độc văn hóa

Lý thuyết chung về sự ô nhiễm tinh thần.

This article is available in:

Làm cách nào để chống lại sự lan tràn của các biểu tượng, các hang hàng hóa, khẩu hiệu và cả những lời giao mời trên khắp các con phố, xâm nhập vào tận nhà bạn và ngay cả trên màn hình của bạn?

Có thể chúng ta sẽ chống lại chúng bằng việc: lên án cụ thể từng quảng cáo khi nó vượt qua giới hạn cho phép, có biểu hiện không đúng với sự thật và trở nên bạo lực hoặc quá gợi cảm. Tuy nhiên biện pháp này chỉ như việc cố gắng dung khăn ăn để lau sạch vết dầu mỡ. Như thế chúng ta không thể giải quyết được những nguy hiểm thật sự tiềm tàng của chúng – Những cái mà không chỉ bởi cá biệt từng quảng cáo gây nên mà còn do khối lượng tràn ngập của nó.

Bước đầu tiên để chống lại những quảng cáo như thế này là dừng việc coi chúng như những quảng cáo thương mại mà xem nó như một loại của sự gây ô nhiễm. Ví dụ như hãy nghĩ đến hậu quả lâu dài về tinh thần của việc nhìn thấy Nike hàng tá lần một ngày từ khi sinh ra đến khi chết đi, hoặc tiếp xúc lặp đi lặp lại hình ảnh của Apparel’s patriarchal có thể sẽ làm hỏng tinh thần của bạn. Những câu hỏi như thế được đặt ra khi xem mỗi quảng cáo và khiến ta phải nghĩ đến việc cần phải bảo vệ môi trường tinh thần của chúng ta.

Mối quan tâm về những ảnh hưởng tâm lý xã hội do mỗi quảng cáo mang lại cũng được quan tâm đến từ lâu. Tiểu thuyết gia người Pháp Emile Zola có thể nói là người đầu tiên viết về môi trường tâm thần trong cuốn sách của mình, Chết vì Quảng Cáo, năm 1866. Ông đã trở lại với chủ đề này vào năm một 1883 với các cuốn tiểu thuyết nổi tiếng Au Bonheur des Dames, với cái nhìn sâu hơn vào vai trò của quảng cáo trong việc gây ra một suy nghĩ tiêu thụ. Hàng trăm năm tiếp theo, những ý kiến của những người bảo vệ môi trường tinh thần cũng đã bất ngờ được nêu lên, ví dụ như ở bài luận của Susan Sontag năm 1977, “Thuật nhiếp ảnh” trong đó cô đã viết “xã hội công nghiệp đã hướng người dân đến những hình ảnh lộn xộn; đó là một dạng khó cưỡng lại nhất của sự ô nhiễm tinh thần.”

Mặc dù còn rải rác, nhưng từ những Adbusters1989: mục Nhật ký của Bảo vệ môi trường tinh thần đã có vị trí như một phần của trung tâm, nó tập trung nhiều những tài liệu quan trọng về vấn đề bảo vệ môi trường tâm thần. Bài viết của Bill McKibben trên Adbusters số 38 năm 2011 là một xây dựng quan trọng trong vấn đề này. Trong đó ông giải thích cách thức mà trong đó bảo vệ môi trường tâm thần có thể là một điểm quan trọng đáng chú ý của thế kỷ mới này.” Tuy nhiên điều đó cũng đã từng được đề cập đến trong bản tuyên ngôn Sự khuấy động văn hóa của Kalle Lasn năm1999. Bài viết không những nêu ra những phê bình một cách đầy đủ mà còn được nâng cao, đưa vào trong đó cách tiến hành cuộc cách mạng thay đổi xã hội. “Chúng ta phải khuấy động hoạt động thông thường của những người bán hàng và từ đó gây nên sự đình trệ bất ngờ cho họ,” Lasn công khai. “Trên cái vỏ cao su của nền văn hóa cũ chúng ta sẽ xây dựng một cái mới với tinh thần phi thương mại.”

Từ Zola, tuy nhiên, thuyết bảo vệ môi trường tinh thần đã và đang bị vướng vào vũng lầy triết học. Để thừa nhận một cách ẩn dụ rằng quảng cáo là thứ gây ô nhiễm tinh thần cần có một điều, ấy là bác bỏ một cách dễ dàng lối nói hoa mỹ. Để nói rằng quảng cáo đúng là một loại ô nhiễm và những quảng cáo truyền hình, biển quảng cáo trên đường cao tốc thì gần như là rác thải độc hại. Và khi những nhà bảo vệ môi trường tinh thần luôn cố ra đưa ra luận điểm của mình, thì họ thường bị ép rút lui về thế ban đầu. Đâu là bằng chứng khi nói rằng quảng cáo là một loại ô nhiễm? Không phải đã rõ ràng lắm sao khi những khẩu hiệu của các công ty không là gì khác ngoài sự tô điểm cho chính họ, một bài diễn thuyết mang tính thương mại?

Câu hỏi khó này đã được một nhà triết học vĩ đại để tâm đến, một con người đặc biệt ngài Michel Serres, người đã viết nên công trình triết học mở đầu cho phong trào triết học tâm thần

Hành động phi pháp: Trở nên phù hợp hóa quá trình ô nhiễm? là một sự tái nhận thức căn bản của quá trình ô nhiễm đã gắn liền mối quan hệ chủ yếu của nó với quảng cáo.

Quan điểm chính của quyển sách này đó là: động vật, bao gồm cả con người đã dùng sự ô nhiễm để chỉ ra, thừa nhận và hợp thức hóa lãnh thổ của mình bằng cách làm bẩn nó, và theo thời gian hành động này được hợp thức hóa này mở ra sự ô nhiễm ban đầu từ chất thải như nước tiểu, rồi đến “ô nhiễm cứng”, như công nghiệp hóa chất và cuối cùng là “ô nhiễm mềm”, sự quảng cáo dưới nhiều hình thức.

“Để chúng tôi định nghĩa cho bạn hai điều và phân biệt chúng với nhau một cách rõ ràng,” Michel Seres viết,”đầu tiên là cái cứng [chất thải], và thứ hai là cái mềm. Với cụm từ đầu tiên tôi có ý rằng một mặt nó là phế liệu rắn, chất ga lỏng, chúng phát ra trong bầu khí quyển từ những nhà máy công nghiệp lớn hoặc những bãi rác khổng lồ, dấu hiệu đáng hổ thẹn của những thành phố lớn. Cụm từ thứ hai, chỉ những ký hiệu, hình ảnh và khẩu hiệu quảng cáo tràn ngập khắp nơi. Mặc dù nó có sự khác nhau về năng lượng, chất thải và biểu hiện tuy nhiên chúng đều là kết quả của những hành động làm ô nhiễm giống nhau, từ cùng mục đích để hợp thức hóa, và là bản chất của động vật.

Michel Serres là người đầu tiên đặt nền tảng một cách triết học bảo vệ môi trường tâm thần dự trên sự đúc kết những lý thuyết của sự ô nhiễm để giải thích quảng cáo thực sự là một sản phẩm của chất thải công nghiệp. Thiếu điều này, những nhà bảo vệ môi trường tâm thần vẫn còn quanh quẩn bên ngoài bản chất của vấn đề bởi ảnh hưởng luận điểm của Zola cho rằng quảng cáo đáng bị đổ lỗi bởi đã khiến chúng ta trở thành những người tiêu thụ. Kalle Lasn và tôi đã viết trong Adbusters số 90 như sau” Quảng cáo thương mại đánh vào môi trường tinh thần con người, những nhà máy đánh vào môi trường thể chất.” Chất thải công nghiệp được thải vào nước hoặc không khí bởi đó là cách hiệu quả nhất để chế tạo nhựa, bột giấy, hoặc thép. Chương trình vô tuyến hoặc những trang web làm ô nhiễm môi trường văn hóa bởi đấy là cách hiệu quả nhất để tạo ra khán giả.” Khi mà luẩn điểm của Zola được cho là đúng ở thời của ông và tồn tại đến tận bây giờ - Và Serres cũng đã có ý tương tự như thế trong sách của ông – Serres đã hoàn thành một số điều thậm chí còn sâu sắc hơn. Ông đã cho thấy tại sao một người không thể là một nhà bảo vệ môi trường nếu không đồng thời là một người một nhà bảo vệ môi trường tinh thần. Bằng việc thu hẹp khoảng cách của sự đầu độc trong thể chất và tinh thần, Serres đã thu hẹp được khoảng cách giữa hệ sinh thái thể chất và tinh thần.

Chúng ta hãy cùng xem xét xem bằng cách nào, lời trích dẫn sau của Serres, trong bài phê bình về sự gây chấn động của quảng cáo khi mà mối quan hệ giữa quảng cáo và chất thải không chỉ là ẩn dụ. “Những lãnh đạo làm sạch rác thải ở vùng biển, không bao giờ nhìn thấy, hoặc ngay cả cho phép những vô số nụ cười của thượng đế biến mất; điều đó có thể là quá đòi hỏi, hoặc thậm chí là hoang tưởng. Rác rưởi có trên khắp thế giới, liệu đã từng có bao giờ ôhọ nhìn thấy vẻ đẹp của nó trước đây? Liệu ông đã từng bao giờ nhìn thấy vẻ đẹp của riêng mình? Và vì vậy, họ làm bẩn không gian với những bảng quảng cáo đầy những biểu ngữ và hình ảnh, che đi tầm nhìn vào cảnh quang xung quanh, có thể nói họ giết chết những cảm nhận, và phá hỏng nó bằng sự trọm cắp không gian này. Đầu tiên là phong cảnh sau đó là toàn bộ thế giới.”

Trái đất đang bị yêu sách bởi những tập đoàn. Chính bằng sự chiếm hữu đại dương bằng việc tràn dầu hoặc chiếm không gian công cộng bằng những quảng cáo của họ, những tập đoàn đó dùng cả chất thải cứng và mềm để cướp đi những gì là của chúng ta. Dưới ánh sáng này, cuộc chiến đấu chống lại quảng cáo chính là cuộc đấu tranh của chúng ta trong thời đại này, sự thống nhất của những xung đột cũng chính là để ngăn chặn những quy phạm pháp luật khỏi sự lấn chiếm của những thông lệ của con người. Nguy cơ là rất cao. Nắm vững được tầm nghiêm trọng của vấn đề, Serres thúc đẩy chúng ta tiến đến hành động, đẩy nhanh cuộc cách mạng xã hội dựa trên con đường của những nhà bảo vệ môi trường tinh thần.

“ Điều đó khiến tôi không thể dung thứ được và tôi cần phải nhắc đi nhắc lại và công bố nó ở mọi nơi; chúng ta làm sao có thể không thét lên trong nỗi kinh hoàng và căm phẫn trước sự tàn phá những con đường vào thành phố của người nông dân Pháp? Nhiều công ty đã che lấp không gian bằng những biển quảng cáo ngu ngốc của họ, tiến hành những cuộc chiến điên loạn như những loài thú cốt để biến nơi công cộng thành của mình với những hình ảnh và biểu ngữ; cũng như động vật với tiếng rú và nước tiểu của chúng. Ngoại trừ những vùng ngoại ô, tôi đã không còn sống ở đó nữa, nơi mà người dân bị ám ảnh bởi những kẻ nắm quyền lực luôn chà đạp, đô hộ họ. Châu Âu, tầng lớp cai trị dốt nát nào đang giết dần các bạn?”

Micah White chủ bút của Adbusters

Micah White chủ bút của Adbusters

Translated by Translator Brigades[email protected]